เมื่อ “การเป็นพ่อแม่ในวัยเรียน” กลายเป็นจุดตัดของสารพัดปัญหา ทั้งความยากจน ภาระค่าใช้จ่าย การถูกตีตราจากสังคม และการหลุดออกจากระบบการศึกษา คนทำงานให้ความช่วยเหลือพ่อแม่วัยรุ่นจังหวัดพะเยา จึงไม่ได้มองว่านี่คือปัญหาของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่คือ “โจทย์ร่วม” ที่ทุกภาคส่วนต้องช่วยกันเพื่อดูแลลูกหลานชาวพะเยาไม่ให้ใครต้องถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
จากการล้อมวงคุยของภาคีเครือข่ายจากเวที “ประชุมคณะทำงานป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น จังหวัดพะเยา” ที่จัดโดย สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพะเยา ร่วมกับมูลนิธิพะเยาเพื่อการพัฒนา ภายใต้การสนับสนุนของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เมื่อวันที่ 27 เมษายน ที่ผ่านมา ทำให้เห็นภาพที่ชัดเจนขึ้นว่า แต่ละหน่วยงานมี “บริการ” อะไรบ้าง ที่จะช่วยดึงพ่อแม่วัยรุ่นที่อยู่นอกระบบ ให้กลับมามีที่ยืนและมีอนาคตที่สดใสอีกครั้ง
ส่องภารกิจ: ภาคีเครือข่ายในจังหวัดพะเยาทำอะไรเพื่อพ่อแม่วัยรุ่น?
กรมส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) สะพานความรู้ที่ยืดหยุ่นที่สุด หัวใจสำคัญของการดึงเด็กนอกระบบกลับมาคือ “ความยืดหยุ่น” สกร. พะเยาเปิดประตูรับพ่อแม่วัยรุ่นด้วยระบบการเรียนที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตจริง เช่น เรียนออนไลน์ & โรงเรียนมือถือ พ่อแม่วัยรุ่นไม่ต้องเข้าห้องเรียนทุกวัน มีคลิปวิดีโอสอนย้อนหลัง ตอบโจทย์คนต้องเลี้ยงลูกหรือทำงาน และหากทำงานเกิน 1 ปี สามารถนำประสบการณ์อาชีพมาเทียบโอนเพื่อรับวุฒิ ม.6 ได้ภายใน 6 เดือน รวมทั้งมีหลักสูตรอาชีพระยะสั้น รวมกลุ่มกันแค่ 6-11 คน ก็สามารถร้องขอให้ สกร. จัดครูมาสอนวิชาชีพถึงในชุมชนได้ตามความต้องการจริง
สำนักงานศึกษาธิการจังหวัด & เขตพื้นที่การศึกษา ค้นหาและเยียวยา เน้นการ “เคาะประตูบ้าน” เพื่อค้นหาเด็กที่หลุดจากระบบจากการตั้งครรภ์ พร้อมรับฟังปัญหาและช่วยประสานงานส่งต่อให้ สกร. หรือปรับรูปแบบการเรียนในโรงเรียนเดิมให้เป็นแบบออนไลน์ เพื่อให้เด็กจบการศึกษาภาคบังคับโดยไม่เสียประวัติ
สถาบันการอาชีวศึกษา สร้างทักษะเพื่อการเลี้ยงชีพ เปิดโอกาสให้พ่อแม่วัยรุ่นอายุ 15-19 ปี เข้าเรียนหลักสูตรวิชาชีพทั้งระยะสั้นและระยะยาว ในวิทยาลัยเทคนิคและวิทยาลัยการอาชีพทั่วจังหวัด เพื่อให้มีทักษะติดตัวไปประกอบอาชีพที่มั่นคง
มหาวิทยาลัยพะเยา พื้นที่ปลอดภัยและการเรียนรู้ในระดับอุดมศึกษา มีระบบที่เอื้อให้นิสิตที่ตั้งครรภ์หรือคลอดบุตรแล้วสามารถกลับเข้ามาเรียนได้ตามปกติในรูปแบบออนไซต์ โดยมีการบริหารจัดการรูปแบบการเรียนที่เหมาะสมรายบุคคล รวมทั้งทำงานร่วมกับ สสจ. เพื่อคัดกรองความเสี่ยงด้านสุขภาพจิตและภาวะซึมเศร้า และสนับสนุนให้นิสิตเข้าถึงบริการช่วยเหลือได้ง่ายขึ้น
สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) สุขภาพนำทาง ดูแลตั้งแต่ต้นน้ำคือการเข้าถึงการฝากครรภ์ที่รวดเร็ว การดูแลสุขภาพแม่และเด็กแรกเกิด รวมถึงการดูแลโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และ HIV โดยมีเป้าหมายให้พ่อแม่วัยรุ่นมีสุขภาพแข็งแรงพอที่จะกลับไปเรียนหรือทำงานได้
พมจ. พะเยา และ บ้านพักเด็กและครอบครัว สวัสดิการและพลังบวก ช่วยให้พ่อแม่วัยรุ่นเข้าถึงเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิดและทุนสงเคราะห์ครอบครัวยามวิกฤต รวมทั้งพัฒนาทักษะการเลี้ยงลูกเชิงบวก และสนับสนุนการสร้างแบรนด์สินค้า/อาชีพ เพื่อให้แม่วัยรุ่นมีรายได้โดยไม่ต้องทิ้งลูกไปทำงานไกลบ้าน
สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เกราะคุ้มครองในโลกทำงาน ดูแลน้อง ๆ ที่ต้องออกมาทำงานหารายได้ ให้ได้รับค่าจ้างและสวัสดิการที่ถูกต้องตามกฎหมาย ป้องกันการถูกเอาเปรียบจากสถานประกอบการ
สู่ก้าวต่อไป การบูรณาการข้อมูลสู่การทำงาน “ไร้รอยต่อ”
สิ่งที่ภาคีเครือข่ายพะเยาเห็นพ้องตรงกันคือ “ข้อมูลต้องเชื่อมกัน” เลิกทำงานแบบต่างคนต่างทำ แต่จะสร้างระบบ Mapping ข้อมูลร่วมกัน โดยมีแผนการดำเนินงาน ดังนี้
- สร้างคณะทำงานชุดเล็ก ที่จะประชุมร่วมกันทุกเดือนเพื่อติดตาม “เคสรายบุคคล” โดยใช้ตัวเด็กและเยาวชนเป็นตัวตั้ง ไม่ต้องรอขั้นตอนทางงบประมาณที่ซับซ้อน
- พื้นที่นำร่อง เลือก 1-2 อำเภอที่มีปัญหาความชุกสูง (เช่น อำเภอเมือง) เพื่อสร้างโมเดลการทำงานที่เห็นผลจริง ก่อนขยายผลไปทั้งจังหวัด
- โมเดล “ไม่ท้อง ไม่เสพ ไม่ติด ไม่รุนแรง มุ่งเป้าให้เยาวชนพะเยามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในทุกมิติ โดยมีการรับรองสถานะคณะทำงานให้มีความชอบธรรมในการขับเคลื่อน
เพื่อมุ่งไปสู่การทำงานในอนาคตเพื่อ ‘พ่อแม่วัยรุ่น’ ในจังหวัดพะเยาต่อจากนี้ จะไม่ใช่แค่การให้เงินช่วยเหลือแล้วจบไป แต่คือการสร้าง “นิเวศแห่งการไม่ตีตรา” ที่พร้อมจะอ้าแขนรับเด็ก ๆ ที่หลุดจากระบบให้กลับมาเรียนรู้ กลับมาฝึกอาชีพ และกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ภายใต้ความร่วมมือของทุกหน่วยงานที่พร้อมจะ “ตัดเสื้อให้พอดีตัว” กับเด็กทุกคน
เพื่อเป้าหมาย… พ่อแม่วัยรุ่นพะเยาต้องมีที่ยืน และลูก ๆ ของพวกเขาต้องเติบโตอย่างมีคุณภาพ
